طلای ثامن
نوشته‌های تازه
ما را دنبال کنید
تلگرام

جهت نفوذ آب در خاک

میزان و روش نفوذ آب در زمین بستگی به نوع و جنس خاک دارد. در زمی نهای شنی، نفوذ آب در خاک ب هطور عمودی است؛ اما در اراضی رسی سخت آب ب هآرامی وارد خاک شده ولی در جهت افقی سریع حرکت مینماید

نفوذ آب در خاک

بنابراین دفعات آبیاری بستگی به نوع زمین، گیاه، عمق ریشه در خاک و مقدار آب دارد.نیاز آبی گونه های مختلف باغی نسبت به هم متفاوت بوده و حتی در داخل یک گونه نیزبرحسب فصول مختلف رشد، تفاوت چشمگیری وجود دارد. ترتیب نیاز آبی درختان میوه دریک بیان کلی مطابق الگوی زیر میباشد

 بادام < گردو < زردآلو < گیلاس و آلبالو < سیب < هلو <آلو < گلابی < به

در دوران استراحت، مصرف آب توسط درخت، در حداقل و در زمان رشد کامل برگ ها واستقرار میوه روی درخت، در حداکثر مقدار خود است و ب هتدریج با نزدیک شدن به انتهایفصل رشد این مقدار را به کاهش میگذارد. نیاز آبی یک باغ، خواه توسط بارندگی طبیعی و خواه از طریق آبیاری تأمین شود، دربرگیرنده مقدار آب تبخیر شده از سطح خاک و مقدار آب آزاد بخار شده از سطح گیاه ونیز آبی که در پدیده تعرق از دست میرود، میباشد

آبیاری کرتی:

متأسفانه در تعدادی از مناطق استان ما از این روش آبیاری استفاده می شود.به منظور صرفه جوئی در آب و جلوگیری از ازدیاد علفهای هرز، بهتر است از روش ابداعی بنام اصالح سیستم آبیاری باغات استفاده شود. این روش در باغاتی انجام می شود کهمنابع آب محدود بوده و آب کافی وجود ندارد. اجرای غلط عمل آبیاری باعث کاهشراندن آن شده و مشکلات را دوچندان میکند. لذا جهت بالا بردن راندمان آب آبیاری و نیز تأمین بهداشت پای درختان، روشی ابداع و ارائه گردیده (شکل زیر).

 در این روش آبیاری، آب توسط یک جوی تقریباً به عرض سی سانتیمتر هدایت و در محلسایه انداز درخت به صورت دایره محیط آن را طی کرده و به این ترتیب به پای درخت بعدی هدایت میشود. محل حرکت آب پیوسته عاری از علف هرز نگهداری می شود. این مسیر با عدد ( ۱) نشان داد هشده، در بین سای هانداز دو درخت با استفاده از روش های مختلف تا آنجا که ممکن است باید جلوی نفوذ آ ب گرفته شود. قسمت داخلی سایه انداز که با عدد ( ۲) نشان داده شده، به هیچ وجه آبیاری نمیشود و خاک این قسمت هرسال به طورسطحی شخم خورده و عاری از علف هرز نگهداری میگردد. این سیستم از پوسیدگی طوقهدرختان میوه و از ایجاد خفگی بخصوص در درختان بادام که یکی از علل خشکیدگی آن ها

آبیاری غرقابی و تماس تنه درخت با آب قلمداد می گردد، جلوگیری خواهد کرد

آبیاری نشتی حلقوی
آبیاری نشتی حلقوی

آبیاری پشت های (نشتی):

در سطح باغ با رعایت فاصله درختان، جو یهایی احداث می شود، به طوری که درختان در نزدیکی جوی (داغ آب)قرار دارد. این نهرها عمود بر خط شیب زمین به موازات یکدیگر ساخته می شود که مستقیماً به نهر کوچکی که به موازات و عمود بر جو ی ها ایجادشده مربوط می گردد

یک نکته مهم در آبیاری باغات، حفظ رطوبت خاک در بالای نقطه پژمردگیاست. مطالعات نشان داده است که در صورت نزول میزان رطوبت به نقطه پژمردگی ولو به مدت کم و بروز تنش آبی، حتی آبیار یهای سریع و کافی در ادامه رشد گیاه، قادر به زدودن اثرات منفی و نامطلوب تنش قبلی نخواهد بود. معمولاً تعیین میزان رطوبت خاکدر عمق ریشه به صورت عینی و تجربی برآورد میگردد. ولی می توان با نصب یک الی دو تانسیومتر پرتابل به ازای هر هکتار مساحت باغ از میزان رطوبت خاک اطلاع حاصل نمود.یکی از محاسن آبیاری قطر های، حفظ رطوبت خاک در نقطه سهل الوصول ریشه می باشد.
ولی با این حال برای جلوگیری از تزریق آب اضافی، بالأخص در مواقعی که با تیمارهای کودی یا سموم مخلوط شده باشد، باید مقدار دقیق آب موردنیاز برآورد شده و طی ساعات مشخص در اختیار گیاه قرار داده شود.

نکته مهم دیگری که در این زمینه مطرح می شود این است که آیا سیستم آبیاری قطره ای را می توان در زمینی پیاده کرد که قبلا درختکاری شده و یا باید درختکاری همراه با نصب سیستم صورت گیرد؟

 

در باغاتی که درختان چندین سال قبل از نصب سیستم آبیاری قطره ای، کشت شده و بهروش دیگری آبیاری شده اند به دلیل سامانه ریش های توسعه یافته منطبق بر روش قبلیتأمین آب، اگر به یکباره آبیاری قطر های را بکار بریم، قطره چکان ها نخواهند توانست مشابه روش آبیاری قبلی عمل نمایند لذا گیاه در سا لهای اول دچار مشکل میشود. فقط در سال سوم یا چهارم به بعد است که سیستم ریشه گیاهان، خود را با روش جدید هماهنگ خواهد کرد. بنابراین لازم است علیرغم احداث سیستم آبیاری قطر های، آبیاری قبلی نیز در طول مدت یادشده به صورت سیر نزولی انجام پذیرد.

درختان میوه در مناطق نیمه خشک به تأمین آب در دور ههای خشک فصل رویش، زمانی کهعملا هیچگونه بارندگی وجود ندارد، بسیار حساس اند و آبیاری قطره ای مطلو بترین روش تأمین آب لازم تحت این شرایط است. از سوی دیگر عمر تجهیزات آبیاری قطر های تقریباً با عمر اقتصادی باغات مساوی میباشد. نیاز آبی چندگونه مهم باغی در رابطه به میزان بارندگی،مصرف کل آب در سال (مقدار خالص) و دبی آب در سیستم قطر های در جدول زیر درج شده است

نیاز آبی محصولات مهم باغی
نیاز آبی محصولات مهم باغی

آبیاری زیرسطحی:

یکی از روش های جدید کاهش تبخیر در باغات، آبیاری زیرسطحی است که با این روش آبیاری، می توان به کاهش تبخیر و جلوگیری از رشد علف های هرز و از آن مهم تر، از شیوع بیماری های طوقه، مخصوصاً در باغاتی که با پایه های رویشی مالینگ مرتون MM106 احداث گردیده اند، کمک نمود.

راه های مصرف بهینه آب در باغات

۱)  تغییر سیستم سنتی به مدرن (قطره ای)

۲) احداث استخر ذخیره آب، جهت ذخیره آب و نزولات آسمانی

 استخرهای ذخیره آب را با استفاده از پلی پو شها، به منظور ذخیره آب در کمترین زمان ممکن، با هزینه کمتر نسبت به استخر بتنی، به یک سوم تا یک چهارم کاهش می یابد و نیز به سرعت و آسانی نصب میشود. جهت ذخیره آب و نزولات آسمانی، با توجه به محاسبه سطح باغ احداث می نمایند

۳) اصلاح شیوه های کشت:مثل کاشت و تکثیر گیاه کم مصرف زعفران و یا استفاده از پایه کم توقع مثل آلبالو روی پایه محلب و پایه های مالینگ.

۴) جمع آوری آب های حاصل از برف

۵) انتخاب گیاهان برای استفاده بهتر از آب گیاهانی که در فصل سرد رشد می کنند،
یعنی حداقل تبخیر وجود دارد.

 ۶) مدیریت از طریق کاهش تعرق: خارج شدن آب از گیاه به صورت بخارآب را تعرق گویند. ازجمله را ههای کاهش تعرق را می توان به مواردی ازجمله تولید واریته هایی که تعرق کمترمی کنند، کاشت گیاهان بلندتر در بین ردیف ها به عنوان بادشکن، کندن برگ هایی که در تولید محصول اثری ندارد (با استفاده از مواد برگ ریز یا با دست یا استفاده از مواد شیمیاییبرای کاهش)محدود کرد.

۷)مدیریت از طریق کاهش تبخیر: انتقال آب از سطح خاک به هوا را تبخیر گویند.از کل مقدار نزولات آسمانی کشور حدود ۷۰ درصد آن به وسیله تبخیر و تعرق به هدر می رود.مقدار عمده تبخیر از سطح خاک انجام می شود. حدود یک میلیارد مترمکعب نیز از آبسطح دریاچه های آزاد به هدر میرود. امروزه در جهان، با استفاده گسترده از انواع مالچ ها مانند مالچ کاه و کلش، مالچ های نفتی، مالچ الکلی، مالچ پلاستیکی، مقدار تبخیر و تعرقرا ۱۰ درصد بکاهیم، مقدار آب استحصالی برای کشاورزی جهت اضافه کردن ۵ میلیون هکتار سطح زیر کشت آبی کافی خواهد بود

۸)افزایش مواد آلی خاک: استفاده از کود دامی پوسیده به مقدار ۲۰ الی ۳۰ تن در هکتار،ضمن افزایش هموس و افزایش ظرفیت نگهداری و حاصلخیزی خاک، باعث بهتر شدنتبادلات گازی زمین، حفظ آب و مواد غذایی، سبک نمودن خاک های سنگین و بالا بردن خاصیت چسبندگی زمینهای شنی می گردد.

۹) استفاده از دور آبیاری کوتا هتر به ویژه در خاکهای سبک:این عمل جهت جلوگیری از هدررفت آب یعنی باعث میشود که آب از دسترس گیاه خارج نشود و تدریجاً در اختیار گیاه قرار گیرد.

۱۰) استفاده از پلیمرهای مصنوعی:پلیمرهای سوپر جاذب ( SAP ) ژل های پلیمریآب دوست یا هیدرو ژل هایی هستند که می توانند مقادیر زیادی آب جذب کنند.

ازلحاظ عملی، یک سوپر جاذب به صورت ماده خشکی توصیف می شود که چندین برابر وزن خود محلول آبی جذب کند. ماده متورم شده تغییری نمی کند و ازاین رو سوپر جاذب به هر شکلی که باشد (دانه، لیف، فیلم،…) به همان شکل باقی می ماند. هیدرو ژل به دست آمده از تبدیل سوپر جاذب خشک، باید ازنظر فیزیکی به میزان کافی بی نقص باشدتا وقتی در آب قرار میگیرد در برابر جاری شدن و حل شدن مقاومت کند.

سوپر جاذب یک ماده افزودنی خاک است که آب و مواد غذایی را جذب و حفظ می کنندو با خاک کشت همراه گشته و به رشد مطلوب گیاه، کاهش تلفات آب و هزینه های آبیاریکمک می نماید. اساس ساخت این پلیمرها آلی بوده و به صورت مصنوعی تولید می گردند.
از پلی اکریلات  پتاسیم و کوپلمیرهای پلی اکریل آمید ساخته شده و ویژگی منحصربه فرد آنبالا بودن ظرفیت جذب آب و حفظ آن است.این مواد پس از استفاده مستمر، در خاک کشت هیچ گونه تغییری ایجاد نمی نماید و گیاهان،ارگانیسم های زنده خاک یا آب سطحی را آلوده نمی سازند. مطالعات توسط سازمان محیط آلمان و سایر کشورها نشان داده که استفاده از این ماده هیچگونه عوارضی برای انسان، گیاه و خاک و محیط زیست ندارد. این مواد تقریباً ۵۰۰ الی ۲۰۰۰ برابر وزن خود آب جذب می کنند

در این حال پس از آبگیری دانه های خشک، مواد سوپر جاذب ژل دانه به وجود می آورند.با استفاده از این پلیمر می توان دور آبیاری را افزایش داد. این مواد شامل سه نوع، کاتیونی،آنیونی و خنثی می باشد که در کشاورزی نوع آنیونی آن با داشتن بار منفی موردتوجه می باشد. سوپر جاذبه های آنیونی با دارا بودن قابلیت بالای ظرفیت کاتیونی قادرند علاوه برجذب مقادیر قابل توجهی آب، کاتیون های مؤثر و مفید در رشد گیاه را در خود جذب کنند و ضمن جلوگیری از هدر رفتن آن ها در موقع لزوم آن ها را در اختیار گیاه قرار دهند. این موادبی بو، ب یرنگ و بدون خاصیت آلایندگی خاک، آب و بافت گیاهی می باشند.

سوپر جاذبها، جایگزین کودهای شیمیایی و آبیاری نمی باشند. این مواد تنها قابلیت نگهداری آب و برخی از عناصر غذایی موردنیاز گیاه را در خاک افزایش می دهند و از آبشویی و هدر رفتن عناصر غذای مانند روی، پتاسیم، ازت، فسفر، بر و آهن خاک، جلوگیری به عمل می آورند. سوپر جاذب ها می توانند با کود شیمیائی، علف کشها و آفت کش ها مخلوط شده و بدون هیچ گونه اثر متقابل با یکدیگر به کاربرده شوند.

این مواد پس از ۵ الی ۱۲سال در اثر تجزیه میکروبی و تأثیر نور خورشید به تدریج از بین میروند و به موادی همچون آب و دی اکسید کربن و آمونیوم تبدیل می شوند؛ و هیچ آسیبی به طبیعت وارد نمی کنند.

مزایای استفاده از سوپر جاذب ها در کشاورزی:

۱) صرفه جویی در آب مصرفی و کاهش هدر رفت آب از طریق تبخیر سطحی و به اعماق
۲)استفاده بهینه از کودهای شیمیایی و سموم کشاورزی به دلیل حفظ در خاک حاوی سوپر جاذب
۳) امکان کشت در مناطق کم آب و بیابانی و استفاده از بارندگی های پراکنده
۴) جلوگیری از تنش های ناشی از نوسانات رطوبتی
۵) امکان کشت در سطوح شیب دار
۶) کاهش فشردگی خاک و امکان تهویه بهتر خاک به دلیل تورم مکرر سوپر جاذب و پس دهی مجدد
۷) جلوگیری از هدر رفت آب در زمین های کشت شده
۸) کشت بدون خاک(کشت قارچ)
۹) کاهش تلفات در پرورش و جابجایی قلمه و نهال
۱۰ ) تقویت ریشه زایی و بالا بردن درصد جوانه زنی
۱۱ ) صرفه جویی در زمان آب دهی(کاهش دفعات آبدهی)
۱۲ ) نگهداری عناصری مانند نیترات ها، پتاسیم، روی، آهن، فسفا تها و انواع ویتامین ها
در خود و جلوگیری از هدر رفتن آ نها
۱۳ ) و نهایتاً کاهش هزینه ها و افزایش درآمد

میزان مصرف و نحوه استفاده:

سوپر جاذب باید به صورت ماده خشک با خاک مخلوط شده و در لایه حداقل ۵ تا ۱۰ سانتیمتری خاک قرار گیرد تا اشعه ماوراءبنفش موجب شکسته شدن سریع این مواد نشود. نحوه استفاده از سوپر جاذب به صورت ۸۰ تا ۱۰۰ گرم برای هر درخت توصیه می گردد. روش مصرف به این ترتیب

است که ۳ تا ۴ چاله ۳۰ تا ۵۰ سانتیمتری ایجاد می کنیم و مقدار لازم سوپر جاذب را در کف چاله به صورت خشک ریخته و روی آن را خاک می ریزیم و یا سوپر جاذب های خشک را با خاک مخلوط کرده و در ته چاله ها می ریزیم و روی آن را با خاک پر می کنیم.

چاله ها ترجیحاً در قسمت سایه انداز درخت که ریشه ها بیشتر توسعه می یابند کنده شود وحداقل ۱۰ سانتیمتر پایین تر از سطح زمین باشند

برای چمن ۲۰ تا ۲۵ گرم سوپر جاذب را برای هر مترمربع و در عمق ۵/ ۱ تا ۵/ ۲ سانتیمتری خاک قرار می دهیم (به صورت دست پاش یا بذرپاش) و سپس خاک را برگردانده و به اندازه۱۰ سانتیمتر خاک روی آن ریخته و غلتک می زنیم و بعد عملیات بذرپاشی را انجام می دهیم.

۱۱) جلوگیری از تبدیل اراضی: به منظور استفاده از سیستم های مدرن آبیاری

۱۲) استفاده از تانسیومتر در باغ: لازمه برنامه ریزی آبیاری درختان میوه، اطلاع از وضعیت رطوبتی خاک می باشد. ابزارهای مختلفی جهت تعیین میزان رطوبت موجود در خاک وجود دارد. ازجمله تانسیومتر، بلوک گچی، TDR اما برای تعیین آب مورداستفاده جهت آبیاری درختان میوه توصیه شده تا براساس محاسبه ET crop (تبخیر و تعرق میوه) انجام پذیرد.

۱۳) استفاده از کودهای پتاسه: پتاس در ساختمان اندام گیاهان وجود داشته و بیش از سایر مواد اصلی غذائی به وسیله گیاهان جذب می شود. به همین دلیل دادن کود پتاسه بخصوص به زمین هایی که با کمبود پتاس روبر هستند، باعث افزایش محصول می گردد. ضمناً پتاس بروی ازدیاد نشاسته و مواد ذخیره مقاومت به امراض، قابلیت جذب سایر املاح، ازدیاد هیدروکربنها، تولید رنگ و استحکام دم میوه و بالاخره مقاومت در مقابل رطوبت مؤثر است. همچنین در میان کودها، کودهای پتاسیمی مخصوصاً سولفات پتاسیم و سولفات روی نقش مهمتری در تنظیم روزنه ها و تعادل یونی درسیستم گیاهی به منظور کاهش تنشهای حاصل از کم آبی ایفا می نماید؛ بنابراین در کم آبیاری مصرف کودها باید متعادل و بهینه بوده و به مصرف کودهای پتاسیمی نیز توجه ویژ های گردد.

۱۴) زمان آبیاری

گیاهان در مراحل مختلف رشد واکنش های مختلفی به کم آبی دارند. لذا لازم است با شناخت کامل رفتار گیاه، به گونه ای که تأثیرات منفی به حداقل برسد زمان آبیاری تنظیم گردد.تلفات آب از بخشهای مختلف گیاه، باعث می شود که ایجاد شیب نزولی پتانسیل آب بین ریشه و برگ، عامل اصلی رقابت برای آب بین اندام های مختلف گیاهی باشد.

البته این شیب نزولی متغیر است. چون تلفات آب از بخش های مختلف گیاه متفاوت است و به همین دلیل، کمبود آب در بخش های مختلف گیاه، متفاوت است. برای مثال آب موردنیاز برگ های جوان و میوه ها از برگ های مسن تأمین می شود و به همین دلیل وقتی گیاه در معرض تنش قرار می گیرد، در ابتدا بر گهای مسن از بین می روند و یا این که در گیاهی مانند گوجه فرنگی، حتی زمانی که بر گها پژمرده شده اند، به رشد و نمو خود ادامه می دهد. بین برگ و میوه ازنظر جذب آب رقابت شدید وجود دارد. به همین دلیل بزرگ شدن میو هها در ساعاتی که تعرق شدید است، شدیدًا کاهش می یابد و برعکس، رشد میوه ها در شب بیشتر از روز است. به همین دلیل توصیه کارشناسان این است که آبیاری درختان میوه و گل های زینتی در شب و یا صبح زود صورت پذیرد

منبع: مدیریت آبیاری در باغات / نویسنده :اصغر نقشی/ سازمان جهاد کشاورزی آذربایجان شرقی / مدیریت هماهنگی ترویج کشاورزی

شما می توانید با پر کردن فرم زیر اقدام به انتشار مطلب به نام خود کنید و به معرفی خود بپردازید

ارسال نظر